Na przełomie XIX i XX w. wielu polskich artystów szukało swojej drogi w europejskich stolicach sztuki. Wśród nich był Leopold Gottlieb, malarz i rysownik z Drohobycza, którego losy i twórczość stanowią wyjątkowe świadectwo polskiego ducha na emigracji. Dziś jego spuścizna, przechowywana przez potomków we Francji, została objęta programem ochrony i digitalizacji, dzięki czemu to zapomniane dziedzictwo zyskuje nowe życie.
Artysta z Drohobycza, obywatel świata
Leopold Gottlieb urodził się w 1879 r. w Drohobyczu, w rodzinie o bogatych tradycjach artystycznych. Był młodszym bratem słynnego malarza Maurycego Gottlieba, symbolu polsko-żydowskiej tożsamości XIX w. Sam Leopold wybrał drogę równie niełatwą. Ukończył krakowską Akademię Sztuk Pięknych, gdzie jego nauczycielami byli m.in. Jacek Malczewski i Teodor Axentowicz. Wraz z Witoldem Wojtkiewiczem założył awangardową „Grupę Pięciu”, która zrewolucjonizowała polską sztukę przed I wojną światową.
Artysta działał w środowiskach wiedeńskim i paryskim. Zaprzyjaźnił się z Melą Muter, Eugeniuszem Zakiem i Mojżeszem Kislingiem, a więc twórcami, którzy współtworzyli fenomen École de Paris. Choć jego życie na emigracji było pełne artystycznych sukcesów, nigdy nie zapomniał o Polsce. Związał się z krakowskimi Formistami i warszawskim Rytmem, łącząc nowoczesny język sztuki z głębokim patriotyzmem.
Malarz Pierwszej Brygady
Gottlieb nie był artystą obojętnym wobec historii. Gdy w 1914 r. wybuchła wojna, wstąpił ochotniczo do Legionów Polskich, stając się jednym z ich najbardziej niezwykłych dokumentalistów. Zamiast broni trzymał w dłoni szkicownik. Rysował portrety żołnierzy, sceny z frontu, codzienne życie legionistów. Szacuje się, że stworzył ponad tysiąc portretów legionowych, a jego rysunki stały się ikonami tamtej epoki.
W 1916 r., przebywając w Zurychu, opracował cykl 24 barwnych litografii, wydanych przez Johanna Edwina Wolfensbergera pod tytułem Die Polnischen Legionen. Album ten był artystycznym osiągnięciem, narzędziem propagandy oraz świadectwem polskiej walki o niepodległość, które miało przypominać Europie, że Polska wciąż żyje. Dwa lata po jego śmierci, w 1936 r., Główna Księgarnia Wojskowa w Warszawie wznowiła ten zbiór pod tytułem Legjony Polskie, przywracając mu wymiar narodowego symbolu.
Zawartość szuflad i listów…
Leopold Gottlieb zmarł w 1934 r. w Paryżu. Z dala od ojczyzny, lecz otoczony ludźmi, którzy tworzyli polską kulturę na obczyźnie. Przez kolejne dekady jego prace, notatki, szkicowniki i listy przetrwały w rodzinnych archiwach. Dziś spuścizna artysty, przechowywana przez jego wnuczkę Aurelię Gottlieb, obejmuje blisko 1500 obiektów, m.in. grafiki, szkice, fotografie, korespondencję i dokumenty osobiste. To niezwykle bogaty materiał, który pozwala nie tylko odtworzyć artystyczną biografię Gottlieba, ale także lepiej zrozumieć życie polskiej emigracji artystycznej w Paryżu okresu międzywojennego. W ramach programu „Ochrona dziedzictwa kulturowego za granicą” rozpoczęto kompleksową digitalizację i zabezpieczenie zbiorów Gottlieba. Każdy rysunek, list i dokument digitalizacji, opisaniu i zabezpieczeniu zgodnie z zasadami konserwatorskimi. W przyszłości całość ma zostać udostępniona online w dwujęzycznym archiwum cyfrowym, otwartym, dostępnym dla badaczy i miłośników sztuki na całym świecie.
