Z Petersburga nad Niagarę – życiowa epopeja Kazimierza Gzowskiego

Kazimierz Stanisław Gzowski, urodzony w 1813 r. w Petersburgu, przeszedł jedną z najbardziej niezwykłych dróg wśród polskich emigrantów XIX w. Od carskiego sapera, przez uczestnika powstania listopadowego, aż po wybitnego inżyniera i współtwórcę kanadyjskiej infrastruktury. Jego życiorys to epopeja przekraczająca granice państw, języków i epok, a jej kulminacją stał się park narodowy nad wodospadem Niagara.

Powstaniec i uchodźca, czyli początki tułaczki

Młody Gzowski zaczynał karierę jako kadet rosyjskiego korpusu inżynieryjnego, lecz w 1830 r. porzucił carską służbę i wziął udział w powstaniu listopadowym. Ranny pod Grochowem, trafił do niewoli austriackiej, a następnie został deportowany do Stanów Zjednoczonych. W Ameryce zaczynał od zera: udzielał lekcji, uczył się prawa, a w końcu, dzięki doświadczeniu saperskiemu, zaczął budować kolej z Nowego Jorku w stronę Wielkich Jezior.

Kanada, nowa ojczyzna i plac budowy przyszłości

W 1841 r. Gzowski przeniósł się do Kanady, gdzie szybko został inżynierem rządowym. Zasłynął jako koordynator budowy Drugiego Kanału Wellandzkiego, a wkrótce objął kierownictwo nad rozwojem infrastruktury: mostów, dróg, kolei i portów. W 1853 r. założył własną firmę Gzowski & Co., która współtworzyła sieć kolejową i pierwszy zakład produkcji szyn w Kanadzie – Toronto Rolling Mills.

Jego najgłośniejszym przedsięwzięciem był International Railway Bridge nad rzeką Niagara, łączący Fort Erie z Buffalo. Most o długości ponad kilometra był wówczas konstrukcją bez precedensu, a jego obrotowe przęsło budziło podziw inżynierów z całego świata. Dzięki takim projektom Gzowski stał się symbolem nowoczesności i przedsiębiorczości.

Parki, medale, armia…

Gzowski nie był tylko technokratą. Z jego inicjatywy powstał Queen Victoria Park, czyli publiczny park narodowy przy wodospadzie Niagara. Został pierwszym komisarzem Komisji Parków Niagara, organizacji zarządzającej całym regionem przygranicznym. Współtworzył także Canadian Society for Civil Engineers i ufundował prestiżowy Casimir Gzowski Medal, który do dziś jest przyznawany wybitnym inżynierom.

Był też inicjatorem pierwszych w Ameryce Północnej wyścigów konnych i założycielem klubów strzeleckich oraz myśliwskich. Jako pułkownik kanadyjskiej milicji wspierał rozwój armii ochotniczej, a nawet własnym kosztem wysyłał reprezentacje Kanady na zawody międzynarodowe.

Z Petersburga do Toronto, a więc spuścizna wielkiego budowniczego

Kazimierz Gzowski zmarł w Toronto w 1898 r. jako jeden z najbardziej cenionych obywateli Kanady. Za życia został odznaczony Orderem św. Michała i św. Jerzego, a królowa Wiktoria mianowała go swoim adiutantem honorowym. Do dziś jego imieniem nazywa się ulice, szkoły, park nad jeziorem Ontario i prestiżowe odznaczenia inżynierskie.

Polak, który zbudował most między narodami

Postać Kazimierza Gzowskiego to nie tylko życiorys wybitnego specjalisty, ale też uniwersalna opowieść o człowieku, który nie wyrzekł się korzeni, lecz przekuł emigrację w misję cywilizacyjną. Tworząc infrastrukturę nowej ojczyzny, pozostawał dumnym Polakiem, dając przykład, że patriotyzm może mieć wymiar konstruktywny i uniwersalny.