Na dziedzińcu niewielkiego kościoła nad Jeziorem Galilejskim stoi marmurowy ołtarz, który zaskakuje każdego, kto spodziewa się tu wyłącznie biblijnych odniesień. To polski ślad w Ziemi Świętej – Ołtarz Ojczyzny, wotum żołnierzy 2 Korpusu Polskiego, dziękczynny znak ocalenia z sowieckiego piekła i symbol drogi prowadzącej z Sybiru na szlak bojowy II wojny światowej.
Powstał daleko od Polski, w Tyberiadzie, ale mówi o niej w każdym detalu. Marmur, płaskorzeźby, herby miast i postacie świętych tworzą opowieść o wierze, stracie i nadziei ludzi, którzy przeżyli zesłanie, wojnę i tułaczkę.
Droga z Sybiru do Ziemi Świętej
Historia Ołtarza Ojczyzny nierozerwalnie splata się z losami żołnierzy 2 Korpusu Polskiego. Wielu z nich przeszło przez sowieckie łagry, więzienia i zesłania, gdzie codziennością były głód, choroby i śmierć. Dopiero formowanie armii pod dowództwem generała Władysława Andersa dało im szansę wyrwania się z ZSRR i odzyskania godności żołnierza.
Ewakuowani przez Persję, trafiali na Bliski Wschód, czyli do Iranu, Iraku, Palestyny. Dla ludzi, którzy jeszcze niedawno walczyli o przetrwanie, była to niemal biblijna ziemia obiecana. Nic dziwnego, że wśród ocalałych zrodziła się potrzeba trwałego znaku wdzięczności – wobec Boga, losu i tych, którzy okazali im pomoc.
Wotum wdzięczności
Tak narodziła się idea wzniesienia marmurowego pomnika-ołtarza w Tyberiadzie, nad Jeziorem Galilejskim. Miejscem stał się dziedziniec kościoła franciszkanów pw. św. Piotra Rybaka – zakonu, który otoczył polskich żołnierzy opieką i gościnnością w trudnym czasie wojennej tułaczki. Ołtarz miał być wotum dziękczynnym za ocalenie z zesłania w Rosji oraz za możliwość dalszej walki o wolną Polskę.
Realizacja przypadła na lata 1945–1946, a więc czas szczególny, bowiem wówczas to wojna w Europie dobiegła końca, ale dla wielu Polaków nie oznaczało to wolności. Tym bardziej Ołtarz Ojczyzny stał się symbolem nadziei i duchowego zakorzenienia.
Artysta-żołnierz
Autorem projektu i wykonawcą był porucznik Tadeusz Zieliński. To absolwent krakowskiej szkoły sztuk zdobniczych, uczestnik kampanii wrześniowej, więzień Kozielska, należał do tego pokolenia twórców, których talent został brutalnie przerwany przez wojnę. W Tyberiadzie mógł on połączyć oba powołania.
Zieliński pracował w marmurze. W pracy wspierało go kilku przydzielonych mu żołnierzy. Budowa trwała ponad rok, bowiem od marca 1945 r. do lipca 1946 r. Każdy element pomnika niósł określone znaczenie, a jego całość została zaprojektowana jako opowieść zaklęta w kamieniu.
Ikonografia wiary i ojczyzny
Centralnym punktem ołtarza jest płaskorzeźba Matki Bożej Częstochowskiej, czyli duchowej patronki Polaków, obecnej z żołnierzami w kraju oraz na zesłaniu. Po jej bokach znalazły się postacie junaka i młodszej ochotniczki, symbolizujące Wiarę i Miłość. To nawiązanie do Szkół Junaków i Młodszych Ochotniczek działających w Palestynie, gdzie wychowywano młodzież pozbawioną normalnego dzieciństwa przez wojnę.
Na antepedium umieszczono godło Polski, a obok niego osiem oznak rozpoznawczych różnych oddziałów 2 Korpusu. Ten detal podkreślał wspólnotę losu żołnierzy, niezależnie od ich przydziałów i dróg frontowych.
Historia zaklęta w marmurze
Boczne skrzydła ołtarza przedstawiają woja z czasów Bolesława Chrobrego (znak początków polskiej państwowości) oraz św. Krzysztofa, patrona podróżnych, tak bliskiego ludziom skazanym na nieustanną wędrówkę. Z drugiej strony ołtarza widać postać św. Michała Archanioła, uosobienie walki dobra ze złem oraz polskiego żołnierza z okresu II wojny światowej.
Całość zamykają herby Lwowa, Wilna, Gdańska, Warszawy, Krakowa i Poznania. To gest niezwykle wymowny – pokazuje, że żołnierze 2 Korpusu pochodzili z całej Polski, także z miast, które po wojnie znalazły się poza jej granicami. Ołtarz stał się więc nie tylko wotum, ale i symboliczną mapą utraconej ojczyzny.
Polskie miejsce w Ziemi Świętej
Uroczyste poświęcenie Ołtarza Ojczyzny odbyło się 11 sierpnia 1946 r.. Dla zgromadzonych żołnierzy był to moment szczególny, bowiem miał miejsce już po zakończeniu wojny, ale jeszcze przed decyzjami, które dla wielu oznaczały emigrację i rozstanie z krajem na całe życie. Ołtarz w Tyberiadzie stał się miejscem modlitwy, refleksji i pożegnania z marzeniem o szybkim powrocie do wolnej Polski.
Dziś Ołtarz Ojczyzny pozostaje jednym z najbardziej przejmujących polskich śladów w Izraelu. Nie jest pomnikiem triumfu militarnego, lecz świadectwem duchowego zwycięstwa ludzi, którzy przetrwali zesłanie i wojnę, nie tracąc wiary ani pamięci o ojczyźnie. W cieniu palm, nad wodami Jeziora Galilejskiego, polska historia spotyka się tu z historią biblijną poprzez wyrycie ich w kamiennym wotum ocalonych.
