Ekshumacje trwały od 4 do 30 sierpnia 2025 r. Stanowiły one kontynuację wcześniejszych badań z 2019 roku, podczas których odnaleziono masowe groby. W trakcie prac przy odkryciu dwóch zbiorowych mogił zidentyfikowano szczątki co najmniej 31 osób.
Tło historyczne
W dniach 16-17 września 1939 r. na północnych przedpolach Lwowa, w rejonie dawnej wsi Zboiska, oddziały Wojska Polskiego – m.in. 10. Brygada Kawalerii płk. Stanisława Maczka – stawiły opór niemieckiej agresji. Starcie przyniosło liczne ofiary, szacowane nawet na kilkuset poległych i rannych żołnierzy różnych narodowości.
Obecnie Zboiska znajdują się w granicach Lwowa, a cmentarz, na którym spoczywali obrońcy, został zlikwidowany w 1987 roku. Jedynie w tym miejscu postawiono krzyż z polskim napisem upamiętniającym żołnierzy.
Ubieganie się o ekshumacje
Pierwszy wniosek złożono w 2020 r. Polska wtedy wystąpiła o pozwolenie na ekshumację, ale bez rezultatu. Przełom nastąpił dopiero w roku 2025, kiedy to ukraińskie władze kultury wydały formalną zgodę na przeprowadzenie ekshumacji, po długotrwałych negocjacjach i dialogu historycznym.
Ekshumacje trwały od 4 do 30 sierpnia. Stanowiły one kontynuację wcześniejszych badań z 2019 roku, podczas których odnaleziono masowe groby. W trakcie prac przy odkryciu dwóch zbiorowych mogił zidentyfikowano szczątki co najmniej 31 osób. Ujawniono również liczne szczątki luźne, co może wskazywać na więcej ofiar. Stan tych mogił wskazywał, że mogły ulec uszkodzeniu w wyniku wtórnych pochówków lub ostrzału artyleryjskiego. Wśród odnalezionych szczątków znalazły się również elementy umundurowania. Są to pasy, guziki, maski przeciwgazowe, medaliki, monety, różańce, a także 11 nieśmiertelników, które umożliwiają identyfikację żołnierzy poprzez badania genealogiczne i genetyczne.
Współpraca polsko-ukraińska i jej znaczenie
Prace były prowadzone przez zespół Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN, przy wsparciu medyczno-sądowym specjalistów z Wrocławia. Ukraińskim partnerem była organizacja „Ukraińska Pamięć”, a obserwatorami byli przedstawiciele polskiego Ministerstwa Kultury. Prace ekshumacyjne również odbywały się przy wsparciu i współpracy Konsulatu Generalnego RP we Lwowie z administracją lwowską oraz Ministerstwem Kultury i Polityki informacyjnej Ukrainy.
Wiceminister kultury Ukrainy Andrij Nadżos podkreślił, że pamięć o ofiarach II wojny światowej to nie tylko kwestia historii, ale także współczesnych wartości: godności, dialogu i wzajemnego szacunku. Polska i Ukraina zgodziły się również nawzajem na prowadzenie badań ekshumacyjnych na swoich terytoriach.
Co dalej?
Zidentyfikowane szczątki zostaną przebadane pod kątem antropologicznym i DNA. Planowany jest ponowny pochówek w polskiej kwaterze wojskowej na cmentarzu w Mościskach – miejscu, które już wcześniej stało się nekropolią dla innych odnalezionych obrońców Lwowa.
Ekshumacje we Lwowie-Zboiskach, to symboliczny krok ku pojednaniu i pamięci. Po latach starań, dzięki wspólnej pracy ekspertów z Polski i Ukrainy, udało się odnaleźć szczątki obrońców Lwowa. Ich identyfikacja i godne pochówki są hołdem dla tych, którzy oddali życie za ojczyznę. Taki gest i współpraca są dobrym znakiem dla budowania mostów historycznych między narodami, opartych na pamięci, dialogu i wspólnych wartościach.
