Z torbą na ramieniu i strzelbą w dłoni przemierzał błota, łąki i puszcze. Władysław Taczanowski, odkrywca ponad 40 gatunków zwierząt, na zawsze zmienił oblicze europejskiej ornitologii.
Z Jabłonny na naukowe salony Europy
Władysław Taczanowski urodził się w 1819 r. w Jabłonnie koło Lublina, w rodzinie o szlacheckich korzeniach. Mimo początkowo skromnych możliwościach (po śmierci ojca musiał podjąć pracę jako administrator majątków) nigdy nie porzucił pasji do przyrody. Właśnie wtedy spotkał swojego mentora, księdza Walentego Baranowskiego, który nie tylko rozpoznał jego talent, ale i umożliwił mu rozwój naukowy.
Z torbą i czosnkiem – terenowe początki geniusza
Taczanowski nie był typowym uczonym zza biurka. Wyruszał w teren wyposażony w strzelbę, łapcie i bochenek chleba. Całymi dniami brodził po bagnach w poszukiwaniu ptasich siedlisk. Jak wspominali jego przyjaciele, potrafił poświęcać godziny na obserwację lub zbliżenie się do pojedynczego ptaka. Tak zrodziła się jego pierwsza kolekcja i pierwsze publikacje, m.in. spis ptaków Lubelszczyzny.
Od prowincji do Gabinetu Zoologicznego
W 1855 r. rozpoczął pracę jako adiunkt w warszawskim Gabinecie Zoologicznym, którego wkrótce został kierownikiem. Równocześnie zdobywał doświadczenie w muzeach w Austrii, Niemczech, we Francji oraz w Wielkiej Brytanii. Był jednym z pierwszych polskich naukowców aktywnie uczestniczących w międzynarodowych ekspedycjach badawczych. Odwiedził m.in. Algierię i Polesie.
Monumentalne dzieła, które podbiły świat
Największą sławę przyniosły mu trzy gigantyczne publikacje: dwutomowe „Ptaki krajowe” (1882 r.), czterotomowa „Ornitologie du Pérou” (1884–86 r.) oraz wydana pośmiertnie „Faune ornithologique de la Sibérie orientale”. Łącznie opisał w nich tysiące gatunków ptaków, w tym ponad 20 dotąd nieznanych nauce. Jego publikacje zachwycały precyzją, językiem i rzetelnością. Do dziś służą jako źródło dla współczesnych ornitologów.
Piórem i sercem – spuścizna ponadczasowa
Choć wiele z jego badań prowadzono za pomocą broni palnej, co dziś wzbudza kontrowersje, Taczanowski był też jednym z pierwszych, którzy nawoływali do ochrony ptaków drapieżnych. W dziele „O ptakach drapieżnych w Królestwie Polskim (…)” wskazywał, że to człowiek, nie jastrząb, jest głównym zagrożeniem dla awifauny.
Władysław Taczanowski był autorem prawie 600 publikacji z zakresu ornitologii, entomologii i arachnologii. Odkrył lub opisał ponad 40 gatunków zwierząt. Jego nazwiskiem nazwano wiele ptaków i ssaków. W 1887 r. uhonorowano go tytułem doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zmarł w 1890 r., pochowany został na warszawskich Powązkach.
Pamięć, która nie gaśnie
Choć dzisiaj jego imię nie wybrzmiewa tak często, społeczność jego rodzinnej Jabłonny dba o to, by o nim nie zapomniano. Organizowane są konkursy, ścieżki edukacyjne, a jego dzieła wznawiane. Taczanowski to nie tylko uczony. To postać, która z pasji uczyniła naukę, a z nauki – dziedzictwo.
