W dniach 16-19 października w Tykocinie odbył się VIII Zjazd Kresowych NGO organizowany przez Instytut Suwerennej. Podczas spotkania obecni byli przedstawiciele różnych organizacji pozarządowych zajmujących się tematyką kresową. Wśród nich byli także nasi rodacy z Białorusi, Ukrainy oraz Litwy. Była to wyjątkowa okazja to wymiany doświadczeń oraz nawiązania współpracy.
Spotkanie kresowego Trzeciego Sektora
Instytut Suwerennej organizuje regularne spotkania kresowego Trzeciego Sektora. W roku 2022 odbyły się cztery zjazdy, w roku 2024 dwa kolejne i w bieżącym roku również dwa. W sumie było to osiem spotkań, natomiast na przyszły rok planowane są następne dwa. Wszystkie odbywały się w ramach realizacji projektów finansowanych przez Narodowy Instytut Wolności. Spotkania realizowane są pod szyldem Podlaskiego Międzynarodowego Domu Spotkań. Z roku na rok bierze w nich udział coraz więcej różnych NGO z całej Polski zajmujących się kresową tematyką. Zjazd z października 2025 roku był symboliczny, gdyż był to ostatni, który odbył się w słynnym „Alumnacie” w Tykocinie- znanym z serii filmów „U Pana Boga…”.
Organizacje z całej Polski
Na czterodniowy Zjazd w Tykocinie przybyli przedstawiciele organizacji z całej Polski. Oprócz przedstawicieli organizatora, czyli Instytutu Suwerennej, pojawili się także członkowie między innymi Stowarzyszenia Odra-Niemen i Pogoni Lwów. Niektórzy z nich uczestniczyli w zjazdach po raz pierwszy, a inni są stałymi bywalcami. Poza tym zjawiło się wiele osób niezrzeszonych w organizacjach – głównie Polacy z Białorusi, Litwy i Ukrainy. Wśród nich były dość znane twarze, takie jak była poseł do Sejmu Litwy Beata Pietkiewicz czy polski dziennikarz z Wilna – Rajmund Klonowski. Pojawiły się jednak również osoby młode i jeszcze nieznane – studenci o polskich korzeniach między innymi z Białorusi. Dało to młodym ludziom niezwykłą szansę stania się częścią większej inicjatywy,
Wykłady oraz dyskusje
Zjazd rozpoczął się nietypowo – od udziału w Spektaklu „Sianokosy” w białostockim Kinie Ton, upamiętniającym ofiary Obławy Augustowskiej. Spektakl był jedynym punktem programu w pierwszym dniu spotkania, podczas którego wszyscy uczestnicy stopniowo dojeżdżali na miejsce. Następne trzy dni wypełnione były wykładamy oraz dyskusjami. Swoje wystąpienia mieli: Anna Paniszewa, Rajmund Klonowski, Beata Pietkiewicz, Kamil Dąbski, Oskar Kochman, Wieńczysław Czerniewski, Andrzej Gajduk, Bogumił Tomasiewicz oraz trójka osób z Pogoni Lwów w składzie Marek Horbań, Przemysław Bożek i Michaela Vasicek.
Wykłady obejmowały między innymi tematy historii oraz sytuacji Polaków na Białorusi, Litwie i Ukrainie, a także losy drużyny piłkarskiej Pogoń Lwów czy porządkowania cmentarzy polskich na Wołyniu. Po większości z wystąpień odbywały się gorące dyskusje, przez co konkretne wykłady trwały dłużej niż planowano. Szczególnie emocjonalna była dyskusja nad tematem dezinformacji. Taka burza mózgów pozwoliła z pewnością na wypracowanie wielu pomysłów na przyszłe działania. Szczególną formą wykładu była gra negocjacyjna, podczas której uczestnicy zjazdu podzielili się na dwie grupy: reprezentantów strony litewskiej i polskiej. Musieli rozwiązać w ramach negocjacji dyplomatycznych najbardziej problematyczne kwestie dzielące oba państwa. Były to między innymi sprawy polskich szkół na Litwie, pisowni nazwisk z polskimi znakami, czy też dwujęzycznych tablic. Negocjacje okazały się trudniejsze, niż się początkowo wydawało. Taka gra doskonale ukazała, jak bardzo skomplikowane są rozmowy między państwami, gdyż każde z nich ma swoje własne interesy i jest gotowe bronić ich za wszelką cenę.
Jesienny spacer i niezapomniane urodziny
Poza wykładami i dyskusjami znalazła się oczywiście chwila na zwiedzanie urokliwego Tykocina. W czasie jesiennego spaceru po tym wyjątkowym miasteczku uczestnicy odwiedzili kościół parafialny, synagogę i zamek. Nie zabrakło też integracji. Ostatniego wieczora wszyscy wspólnie świętowali urodziny jednej z uczestniczek Zjazdu. Udało się zachować przygotowania w tajemnicy, dzięki czemu były to dla niej z pewnością niezapomniane urodziny.
Dalsza współpraca
Uczestnicy VIII Zjazdu Kresowych NGO zgodnie postanowili w przyszłości dalej spotykać się i współpracować – nie tylko w tym formacie. Na przyszły rok zaplanowane są jeszcze dwa zjazdy w ramach obecnie realizowanego projektu, chociaż odbędą się one już w Białymstoku, a nie Tykocinie. Wrześniowy zjazd szczególnie ważny był ze względu na obecność bardzo młodych osób ze Wschodu, które stawiają dopiero pierwsze kroki w świecie kresowych NGO. Napawa to optymizmem oraz daje nadzieję na pojawienie się nowego pokolenia osób aktywnie działających w tym obszarze.
