2 września 2025 r. minęło dokładnie 25 lat od uroczystego otwarcia Polskiego Cmentarza Wojennego w Miednoje. To miejsce, położone w obwodzie twerskim w Rosji, stanowi jedną z najważniejszych nekropolii katyńskich, a więc symbol pamięci o tysiącach polskich jeńców, którzy padli ofiarą sowieckiego terroru wiosną 1940 r.
Droga do prawdy
Historia Miednoje nierozerwalnie wiąże się z obozem specjalnym NKWD w Ostaszkowie, w którym od jesieni 1939 r. przetrzymywano polskich jeńców, przede wszystkim funkcjonariuszy Policji Państwowej, Policji Województwa Śląskiego, Straży Więziennej i Granicznej, a także żołnierzy Korpusu Ochrony Pogranicza. Znaleźli się tam również kapelani, prawnicy i urzędnicy państwowi.
Po decyzji Biura Politycznego WKP(b) z 5 marca 1940 r., ponad 6,3 tysiąca więźniów zostało skazanych na śmierć. Transportowano ich nocą do Kalinina (obecnie Tweru), jeńcy przechodzili przez siedzibę miejscowego NKWD, gdzie po potwierdzeniu tożsamości ginęli od strzału w tył głowy. Egzekucje odbywały się w wygłuszonych piwnicach, a ciała (okryte płaszczami) wywożono ciężarówkami do pobliskiego lasu nad rzeką Twercą. Tam, w specjalnie wykopanych dołach, oprawcy grzebali ofiary, starając się na zawsze zatrzeć ślady zbrodni.
Od ekshumacji do nekropolii
Przez pół wieku miejsce ich pochówku pozostawało ukryte. Decyzja o budowie polskiego cmentarza wojennego w Miednoje zapadła w wyniku polsko-rosyjskich uzgodnień w połowie lat 90. Dopiero w 1991 r. sowiecka prokuratura wszczęła śledztwo dotyczące losu polskich jeńców. Rozpoczęły się pierwsze prace ekshumacyjne, które potwierdziły skalę zbrodni. Znaleziono szczątki, elementy mundurów, odznaki i przedmioty osobiste, które stanowiły milczące świadectwo tragedii z 1940 r.
Kolejne lata przyniosły decyzję o budowie cmentarza wojennego. 11 czerwca 1995 r. wmurowano akt erekcyjny oraz kamień węgielny, pobłogosławiony przez papieża Jana Pawła II. Zwycięski projekt przygotowali artyści Zdzisław Pidek i Andrzej Sołyga. Prace budowlane ruszyły w 1999 r. i trwały do lata 2000 r.
2 września 2000 r. nastąpiło uroczyste otwarcie i poświęcenie Polskiego Cmentarza Wojennego w Miednoje. Obecnie nekropolia obejmuje 25 zbiorowych mogił, nad którymi wznoszą się wysokie krzyże, centralny ołtarz z nazwiskami ofiar oraz obeliski z godłem Rzeczypospolitej. Każdy z zamordowanych ma tabliczkę z imieniem, nazwiskiem i podstawowymi jego danymi biograficznymi.
Ćwierć wieku pamięci
Tegoroczne obchody 25-lecia zorganizowała Komenda Główna Policji. W uroczystościach wzięli udział m.in. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, Lech Parell oraz przedstawiciele rodzin pomordowanych.
Sekretarz stanu w MSWiA Tomasz Szymański przypomniał w swoim wystąpieniu, że ofiarami byli ludzie, którzy po 1918 roku budowali fundamenty niepodległej Polski. Wskazał, że uroczystość ta stanowi hołd dla Policji Państwowej oraz wszystkich funkcjonariuszy służb mundurowych, którzy oddali życie za Polskę. Komendant Główny Policji, gen. insp. Marek Boroń, podkreślił, że cmentarz w Miednoje (choć obecnie zdewastowany przez działania władz rosyjskich) pozostaje trwałym symbolem pamięci. Przypomniał, że wolność nie jest dana raz na zawsze.
Nie zabrakło również głosu rodzin ofiar. Grzegorz Grześkowiak, prezes Stowarzyszenia Rodzina Policyjna, wspominał ojców i dziadków, których groby przez ostatnie lata pozostają niedostępne dla bliskich. Zaapelował o wspólne podtrzymywanie pamięci o ofiarach zbrodni katyńskiej, niezależnie od aktualnych trudności politycznych.
Uroczystości zakończyły się modlitwą ekumeniczną, odczytaniem Apelu Pamięci i złożeniem kwiatów pod pomnikiem zamordowanych policjantów.
Pamięć, która zobowiązuje
Ćwierć wieku temu Polska postawiła w Miednoje znak pamięci. Jest to dowód, że ofiara tysięcy policjantów, żołnierzy i urzędników nie została zapomniana. W 25. rocznicę otwarcia cmentarza, powraca pytanie o naszą odpowiedzialność za pielęgnowanie tego dziedzictwa. Polski Cmentarz Wojenny w Miednoje jest miejscem szczególnym. To lekcja o cenie wolności i o tym, że pamięć o przeszłości nie jest tylko obowiązkiem wobec ofiar, lecz także gwarancją przyszłości wolnego państwa.
