Józef Mehoffer to jeden z najwybitniejszych artystów Młodej Polski. Poświęcił 41 lat swojego życia na stworzenie monumentalnych witraży w gotyckiej katedrze św. Mikołaja we Fryburgu. Witraże Mehoffera, łączące symbolikę religijną, historyczną i artystyczną, uznawane są za jedne z najpiękniejszych przykładów secesji na świecie.
Skarb we Fryburgu
Gotycka katedra św. Mikołaja we Fryburgu szwajcarskim to miejsce, gdzie historia architektury splata się z genialną sztuką witrażową. Właśnie tutaj, w strzelistych oknach tej świątyni, znajdują się dzieła Józefa Mehoffera – polskiego mistrza, którego talent zachwycił Europę. Zespół witraży, nad którym pracował przez cztery dekady, to nie tylko kwintesencja secesji, ale także świadectwo jego ewolucji artystycznej.
Triumf młodego artysty
W 1895 r., mając zaledwie 25 lat, Józef Mehoffer wygrał międzynarodowy konkurs na projekt witraży do katedry św. Mikołaja. Jego propozycja „Apostołowie” zachwyciła jury nie tylko oryginalnością, ale również głębokim zrozumieniem gotyckiej architektury. Sukces ten dał młodemu artyście szansę na stworzenie 13 monumentalnych witraży o wysokości nawet 12 metrów.
Pierwsze osiem witraży, przeznaczonych do naw bocznych, powstało w latach 1895–1918. Sceny religijne, takie jak „Pokłon Trzech Króli” czy „Najświętszy Sakrament”, są bogate w detale, pełne kolorów i dekoracyjności. Kolejne pięć, umieszczone w prezbiterium w latach 1919–1936, ukazuje bardziej zgeometryzowaną i art deco stylistykę, świadcząc jednocześnie o zmianach w artystycznym podejściu Mehoffera.
Symbolika i kunszt
Witraże Mehoffera łączą w sobie religijną ikonografię, historyczne odniesienia i secesyjną estetykę. Postacie świętych, apostołów i sceny biblijne wkomponowane są w ornamenty roślinne i elementy fryburskiego krajobrazu. Witraże zmieniają swoje oblicze w zależności od kąta padania światła, tworząc niezwykłą grę barw i odrealnioną atmosferę wnętrza katedry.
Kompozycja centralnego witraża „Bóg Ojciec”, umieszczonego w prezbiterium, ukazuje majestatyczne oblicze Stwórcy, emanujące wiecznością i spokojem. Z kolei witraż „Pokłon Trzech Króli” inspirowany jest polską sztuką ludową, przypominając tradycyjną krakowską szopkę.
Dziedzictwo i uznanie
Witraże katedry św. Mikołaja we Fryburgu to nie tylko arcydzieło sztuki witrażowej, ale także jeden z największych zespołów witraży w nowoczesnej sztuce europejskiej. Ich monumentalność, dekoracyjność oraz perfekcyjne wykonanie zyskały uznanie w całej Europie. Dzięki temu sukcesowi Mehoffer otrzymał inne prestiżowe zlecenia, m.in. na witraże w Onnens czy polichromie w kościele w Turku.
Dziś projekty witraży, w formie monumentalnych kartonów, można podziwiać w Muzeum Narodowym w Krakowie. To właśnie tam, w zbiorach, znajdują się m.in. kartony do „Pokłonu Trzech Króli” i „Boga Ojca”, które w grudniu 2023 r. wzbogaciły kolekcję muzeum.
Pamiątka geniuszu
Józef Mehoffer, spoczywający dziś w Szwajcarii, pozostawił po sobie dzieła, które zachwycają Jego witraże we Fryburgu to nie tylko świadectwo kunsztu, ale także żywe świadectwo epoki, która odnajdowała piękno w harmonii i symbolice. Wizyta w katedrze św. Mikołaja jest obowiązkowym punktem dla każdego miłośnika sztuki, który pragnie poznać geniusz jednego z najważniejszych artystów Młodej Polski.
