Polacy w międzynarodowych organizacjach piłkarskich

Autor:Anna Kuleszewicz-Toborek

Przez długie dekady Polska kojarzyła się w piłce nożnej przede wszystkim z boiskowymi sukcesami – medalami mistrzostw świata czy występami wybitnych piłkarzy. Dopiero ostatnie lata uświadomiły szerokiej opinii publicznej, że polska obecność w futbolu międzynarodowym to nie tylko zawodnicy. Obejmuje ona także sędziów, delegatów, ekspertów oraz działaczy zasiadających w strukturach FIFA i UEFA. Od asystenta sędziego w finale mundialu, przez delegatów na mecze Ligi Mistrzów, aż po wiceprezydenta UEFA – Polacy stali się stałym elementem globalnej infrastruktury piłkarskiej.

*Stadion piłkarski. Źródło: pixabay.com*

Między globalizacją sportu a narodową reprezentacją

Nowoczesny futbol jest jednym z najbardziej zglobalizowanych pól życia społecznego. Badania nad Euro 2012 w Polsce pokazują, jak silnie wielkie imprezy i międzynarodowe federacje przeplatają się z polityką państw narodowych i ich strategiami wizerunkowymi¹. Dla takich krajów jak Polska udział w organach FIFA i UEFA to nie tylko kwestia prestiżu. To również dostęp do informacji i możliwość współdecydowania o kierunkach rozwoju dyscypliny. Czasem oznacza też realny wpływ na podział środków finansowych czy wybór gospodarzy największych turniejów.

Polacy przy stoliku UEFA i FIFA

Dla polskiej obecności w międzynarodowych strukturach piłkarskich symbolicznym punktem zwrotnym było wejście Zbigniewa Bońka do Komitetu Wykonawczego UEFA w 2017 roku. Na kongresie w Helsinkach wybrano go do ścisłych władz federacji, co czyniło go dopiero drugim Polakiem w tym gremium. Pierwszym był Leszek Rylski, który zasiadał w Komitecie w latach 50. i 60. XX wieku. W 2021 roku Boniek nie tylko uzyskał reelekcję, ale został także wiceprezydentem UEFA na czteroletnią kadencję².

Polonia Karwina – Duma Zaolzia

Równolegle, w strukturach UEFA i pośrednio FIFA, rośnie szeroka grupa polskich przedstawicieli średniego szczebla. W zespołach wybranych na lata 2023–2027 w różnych komisjach i panelach eksperckich UEFA zasiada siedemnastu Polaków. Począwszy od prezesa PZPN Cezarego Kuleszy (wiceprzewodniczącego Komisji Narodowych Federacji), przez Dariusza Mioduskiego (wiceprzewodniczącego Komisji Rozgrywek Klubowych), po przedstawicieli odpowiedzialnych za rozgrywki młodzieżowe, amatorskie czy kobiece³.

Kandydatura Kuleszy do Komitetu Wykonawczego UEFA na kongresie w 2025 roku – niezależnie od ostatecznego wyniku głosowania – pokazuje, że utrzymanie polskiej obecności w najwyższych władzach UEFA jest dziś świadomą strategią PZPN. Nie jest to jednak już jednorazowy sukces jednej osoby⁴.

Zbigniew Boniek (po prawej) i Gianni Infantino podczas losowania fazy grupowej UEFA EURO 2012. Źródło: Autorstwa Piotr Drabik - Flickr: Gianni Infantino i Zbigniew Boniek, CC BY 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=17031518 — *Zbigniew Boniek (po prawej) i Gianni Infantino podczas losowania fazy grupowej UEFA EURO 2012. Źródło: Autorstwa Piotr Drabik – Flickr: Gianni Infantino i Zbigniew Boniek, CC BY 2.0*

Delegaci i eksperci: „cisi ambasadorzy” futbolu

Obok głośnych nazwisk działaczy istnieje szeroka grupa ekspertów, których praca jest mało spektakularna, ale często kluczowa dla funkcjonowania międzynarodowych rozgrywek. Przykładem jest Kazimierz Oleszek – były pracownik PZPN i dziennikarz, od 1993 roku związany z UEFA. Pełnił tam funkcje m.in. członka komisji ds. mediów, komisji młodzieżowej oraz dyrektora ds. Ligi Mistrzów⁵. Jako delegat UEFA pojawia się dziś przy meczach reprezentacji Polski w eliminacjach, odpowiadając za ocenę organizacji spotkania i przestrzegania regulaminów⁶.

Inną figurą tego typu jest Michał Listkiewicz. Ten były sędzia międzynarodowy i prezes PZPN, od lat pełni funkcję delegata UEFA i FIFA oraz członka licznych komisji obu federacji⁷. Jego rola – od oceny pracy sędziów, przez nadzór nad przebiegiem meczów, po udział w pracach komisyjnych – pokazuje, że polska obecność w międzynarodowych strukturach nie ogranicza się do foteli prezesowskich. Obejmuje ona również poziom specjalistycznej „administracji technicznej” światowego futbolu.

Michał Listkiewicz (2011), źródło: Autorstwa Roger Gorączniak - Polska - Węgry, CC BY 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=17370583 — *Michał Listkiewicz (2011), źródło: Autorstwa Roger Gorączniak – Polska – Węgry, CC BY 3.0*

Polska szkoła sędziowania na salonach świata

Osobny rozdział to polscy sędziowie. Już w 1990 roku Michał Listkiewicz jako sędzia liniowy w finale mistrzostw świata we Włoszech stał się pierwszym Polakiem uczestniczącym w najważniejszym meczu mundialu. Wówczas RFN pokonała Argentynę 1:0⁸.

Trzy dekady później polska szkoła sędziowania weszła na absolutny szczyt za sprawą Szymona Marciniaka. Arbiter z Płocka od 2011 roku widnieje na liście sędziów FIFA, prowadząc mecze Ligi Mistrzów, mistrzostw Europy i świata. W 2022 roku został wyznaczony do poprowadzenia finału mistrzostw świata Katar 2022 między Argentyną i Francją. Był pierwszym głównym sędzią z Polski w historii finałów mundialu. Rok później UEFA powierzyła mu finał Ligi Mistrzów 2023 w Stambule (Manchester City – Inter Mediolan). Uczyniło go to jednym z nielicznych arbitrów, którzy w jednym sezonie prowadzili zarówno finał mundialu, jak i Champions League⁹.

Międzynarodowa Federacja Historyków i Statystyków Futbolu (IFFHS) uznała Marciniaka za „Najlepszego sędziego świata” za lata 2022 i 2023¹⁰. Obok niego w europejskich pucharach regularnie pracują inni Polacy – m.in. Paweł Raczkowski, Paweł Gil czy Tomasz Listkiewicz. Są wyznaczani jako sędziowie główni, asystenci i arbitrzy techniczni w Lidze Europy i Lidze Konferencji¹¹.

Szymon Marciniak podczas przedmeczowej rozgrzewki (2021). Źródło: Autorstwa Werner100359 - Praca własna, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=108875975 — *Szymon Marciniak podczas przedmeczowej rozgrzewki (2021). Źródło: Autorstwa Werner100359 – Praca własna, CC BY-SA 4.0*

Nowe pola wpływu: piłka kobieca i komitety tematyczne

Wejście Polek do struktur UEFA i FIFA dobrze obrazuje szerszą zmianę w globalnym sporcie. Najważniejszą postacią jest tu obecnie Nina Patalon – była piłkarka, dziś selekcjonerka reprezentacji Polski kobiet. Jest pierwszą kobietą na tym stanowisku w historii kraju¹². Pod jej wodzą Polki po raz pierwszym awansowały na mistrzostwa Europy kobiet (Euro 2025), co samo w sobie stanowiło przełom. Wywołało to w Polsce szeroką dyskusję o roli kobiecego futbolu¹³.

Równolegle Patalon została powołana do Komisji Piłkarstwa Kobiecego UEFA. Wraz z innymi ekspertkami współtworzy tam strategie rozwoju tej części dyscypliny na poziomie europejskim¹⁴. W tym samym dokumencie UEFA wymienia także innych Polaków – np. Radosława Michalskiego w Komisji Piłki Młodzieżowej i Amatorskiej – co pokazuje, że polski głos jest słyszalny również w obszarach rozwoju grassroots i edukacji piłkarskiej¹⁵.

Nina Patalon w trakcie konferencji prasowej (2017). Źrodło: Autorstwa MMC MediaProjekt - Praca własna, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=146663348 — *Nina Patalon w trakcie konferencji prasowej (2017). Źrodło: Autorstwa MMC MediaProjekt – Praca własna, CC BY-SA 4.0*

Zakończenie

Historia Polaków w międzynarodowych organizacjach sportowych to opowieść o powolnym, lecz konsekwentnym przesuwaniu się z peryferii do centrum światowego futbolu. Od Leszka Rylskiego w Komitecie Wykonawczym UEFA w latach 50., przez arbitrażowe sukcesy Listkiewicza i Marciniaka, po wiceprezydenturę Zbigniewa Bońka i rosnącą reprezentację Polski w komisjach UEFA – droga Polaków w europejskim futbolu jest długa i zróżnicowana. Widać więc wyraźną ciągłość ich obecności w strukturach UEFA. Można więc mówić o wyraźnym procesie instytucjonalnego zakorzeniania się Polaków w globalnych strukturach piłki nożnej.

Nie jest to jednak jedynie kwestia prestiżu. Obecność polskich działaczy, sędziów i ekspertek w FIFA i UEFA oznacza realny udział w tworzeniu reguł gry – zarówno tych dosłownych, zapisanych w przepisach. Obejmuje także reguły symboliczne, które kształtują hierarchię i kierunki rozwoju światowego futbolu. W tym sensie nazwiska takie jak Boniek, Marciniak, Listkiewicz, Oleszek czy Patalon są dziś nie tylko elementem historii polskiego sportu, lecz także ważnymi punktami na mapie globalnej polityki piłkarskiej.