Karolina Jus z domu Frist była jedną z tych postaci, które wymykają się prostym biografiom. Urodziła się w 1914 r. w Wiedniu. Została wykształcona na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz London School of Economics. Początkowo swoją karierę wiązała z prawem. Już jako młoda kobieta obroniła doktorat ze Statutu Westminsterskiego. Jednak sytuacja polityczna i jej żydowskie pochodzenie zamknęły jej drogę do akademickiej kariery prawniczej. Dlatego wybrała medycynę. Była to decyzja, która na zawsze odmieniła nie tylko jej życie, ale i polską neurologię.
W cieniu wojny – ocalenie i początki naukowej współpracy
Wybuch II wojny światowej zastał Karolinę Frist we Lwowie. Tam Karolina kontynuowała studia i poznała Andrzeja Jusa, lekarza psychiatrę, który następnie stał się jej mężem i partnerem w życiu i w pracy naukowej. W obliczu nazistowskiego zagrożenia Karolina przyjęła chrzest, zmieniła tożsamość i wzięła ślub, by ukryć swoje żydowskie pochodzenie. W kwietniu 1942 r. jej rodzice i siostra zostali rozstrzelani. Karolina i Andrzej ukrywali się we wsiach pod Sanokiem. To był tragiczny dla nich czas, ale także początek ich wspólnej drogi jako badaczy.
Pionierzy elektroencefalografii w Polsce
Po wojnie Jusowie osiedlili się w Warszawie, a potem we Wrocławiu, gdzie Karolina kończy medycynę. W 1947 r. odbyła staż w Paryżu, gdzie zdobywała wiedzę na temat nowatorskiej metody badania fal mózgowych, czyli elektroencefalografii. W Polsce przystosowali do tego celu elektrokardiograf, tworząc pierwsze w kraju badanie EEG. Wkrótce potem założyli laboratorium neurofizjologiczne w Pruszkowie, a następnie kontynuowała pracę w Warszawie i Łodzi. Badali oni sen, padaczkę i wpływ leków psychotropowych na aktywność mózgu. W 1966 r. jako pierwsi w Polsce wykonywali badanie polisomnograficzne.
Kanadyjski epilog i spuścizna
W 1970 r. Jusowie wyemigrowali do Kanady. Zostali profesorami Uniwersytetu Lavala w Quebecu, gdzie kontynuowali badania nad neurofizjologią i snem. W 1991 r. wydali książkę wspomnieniową „Our Journey in the Valley of Tears”, czyli świadectwo ich życia, wojennej traumy i naukowej pasji. Publikacja zdobyła nagrody literackie, a Karolina i Andrzej odebrali wyróżnienia za wkład w dokumentowanie doświadczeń Holokaustu. Po śmierci męża, Karolina ufundowała stypendia na rzecz młodych naukowców w Toronto, a ich nazwisko zostało upamiętnione przez uniwersytety kanadyjskie.
Pamięć zapisana w falach
Karolina Jus to postać, która udowadnia, że nauka może być formą oporu, terapii i świadectwa. Jej badania nad elektryczną aktywnością mózgu i snem były nie tylko pionierskie, lecz także głęboko ludzkie – próbą zrozumienia cierpienia i pamięci. W czasach, gdy nauka i historia często się rozmijały, ona połączyła je w jedną, spójną narrację, a wiec w opowieść o przetrwaniu, poznaniu i nadziei.
