Jan III Sobieski, bohater Wiktorii Wiedeńskiej w 1683 r. jest uznawany za jednego z najwybitniejszych władców w historii Polski. Jego triumf nad Turkami nie tylko wstrząsnął Europą, ale również utrwalił obraz Polski jako państwa broniącego chrześcijaństwa. Po zwycięstwie, Sobieski wysłał do papieża Innocentego XI słynny list ze słowami: „Przybyłem, zobaczyłem, Bóg zwyciężył.” Te słowa stały się symbolem osobistego bohaterstwa monarchy oraz siły państwa polskiego.
Po śmierci króla w 1696 r., Europa oddała mu hołd w licznych ceremoniach pogrzebowych. Jednym z najbardziej wyjątkowych miejsc upamiętnienia Jana III Sobieskiego stał się rzymski Kościół pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika, czyli narodowy kościół polski, w którym odbywały się uroczystości pogrzebowe polskich władców. To właśnie tam powstały monumentalne medaliony funeralne, upamiętniające najważniejsze momenty życia króla, w tym jego zwycięstwo pod Wiedniem.
Medaliony – świadectwo unikatowej sztuki funeralnej XVII wieku
Do dziś zachowały się cztery z sześciu owalnych medalionów, które zdobiły kościół podczas uroczystości pogrzebowych. Ich autorem był Giacomo Wernele, znany także jako Philipp Jakob Wörndle (artysta włoskiego pochodzenia), którego nazwisko zostało zromanizowane, co świadczy o silnym wpływie włoskiej sztuki barokowej. Dzieła te przedstawiają nie tylko wojenne triumfy Sobieskiego, ale również kluczowe momenty życia monarchy, tworząc spójną narrację artystyczną o jego osiągnięciach i charakterze.
Medaliony przechowywane są obecnie w Palazzo Barberini w Rzymie, w ramach zbiorów Gallerie Nazionali d’Arte Antica. Pomimo swojego historycznego znaczenia, wymagają pilnej konserwacji (z powodu upływu czasu oraz warunków przechowywania) Ich zachowanie i odrestaurowanie pozwoli szerokiej publiczności w Polsce obcować z dziedzictwem Sobieskiego, które do tej pory było dostępne głównie dla badaczy i historyków sztuki.
Współpraca Polski i Włoch w ochronie dziedzictwa kulturowego
Obecnie medaliony są poddawane konserwacji w ramach trzyletniego projektu „Upamiętnienie 330. rocznicy śmierci króla Jana III Sobieskiego”. Projekt realizowany jest przez Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA we współpracy z Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie oraz Gallerie Nazionali d’Arte Antica w Rzymie. Dzięki tej współpracy dzieła zostaną odrestaurowane i wystawione w Warszawie, w Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, co pozwoli polskiej publiczności poznać wyjątkowe świadectwo historii i sztuki XVII w.
Kościół pw. św. Stanisława w Rzymie odegrał fundamentalną rolę w podtrzymywaniu pamięci o polskich monarchach. Po śmierci Jana III Sobieskiego kardynał Carlo Barberini, protektor Polski, zorganizował publiczne i kosztowne uroczystości żałobne. Trzy współczesne protokoły oraz rycina z tamtych czasów szczegółowo opisują przebieg ceremonii i wystrój kościoła, w tym dekorację sześcioma medalionami owalnymi, z których cztery przetrwały do dziś.
Dziedzictwo dostępne dla przyszłych pokoleń
Medaliony nie są jedynie dziełami sztuki. Są one świadectwem historycznym, przypominającym o znaczeniu Jana III Sobieskiego dla Polski i Europy. Ich konserwacja i ekspozycja w Wilanowie pozwoli nie tylko na zachowanie dzieł artystycznych, ale także na przybliżenie Polakom i międzynarodowej publiczności wartości kulturowego dziedzictwa, które łączy Polskę i Włochy.
Projekt konserwatorski jest także przykładem współpracy międzynarodowej w ochronie dziedzictwa kulturowego. Dzięki wspólnym wysiłkom instytucji z Polski i Włoch możliwe jest nie tylko zachowanie historycznych artefaktów, ale także popularyzacja wiedzy o bohaterach i wydarzeniach, które ukształtowały dzieje Europy.
