Mało kto dziś pamięta, że jeden z najważniejszych twórców współczesnego języka somalijskiego pochodził z Polski. Jego życiowa droga prowadziła przez pustynie, wojenne fronty i akademickie sale Londynu. To opowieść o człowieku, który oddał serce słowom innego narodu i zostawił po sobie dziedzictwo większe, niż mógł przewidzieć. Kim był Bogumił Andrzejewski?
Życie i walka przed emigracją
Bogumił Andrzejewski przyszedł na świat w Poznaniu 1 lutego 1922 roku. Pochodził z klasy średniej; jego ojciec, Teofil, był kupcem i hurtownikiem skór i pełnił rolę głównego żywiciela rodziny. To w stolicy Wielkopolski rozpoczął edukację, uczęszczając między innymi do Gimnazjum im. Bergera. W latach 1937–1938 studiował w zakopiańskim Liceum im. Oswalda Balzera.
Latem 1939 roku przebywał w Poznaniu, jednak pod koniec sierpnia udał się do Warszawy, gdzie zastał go wybuch wojny. Postanowił walczyć o niepodległość Polski. W lutym 1940 roku przedostał się na Węgry, a stamtąd, rok później, do Palestyny, gdzie zaciągnął się do Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich. Walczył w słynnej bitwie pod Tobrukiem, gdzie został ranny.
W tym samym roku zadebiutował jako pisarz. Jego pierwsze teksty nawiązywały do trudów żołnierskiego życia. W kolejnych latach publikował w polskich gazetach emigracyjnych i wojennych, takich jak Kurier Polski w Bagdadzie, Polska Walcząca oraz Nowa Polska, które dokumentowały losy Polaków na froncie i w diasporze.
Początki na Zachodzie i południu
Jak wielu weteranów Polskich Sił na Zachodzie, Andrzejewski postanowił nie wracać do „nowej” Polski. Po demobilizacji osiedlił się w Anglii, a w 1946 roku wziął ślub z Angielką Sheilą Muriel Weekes. Po wojnie powrócił do nauki, zostając studentem Oksfordu, gdzie studiował języki obce — angielski i staronorweski. Studia zakończył w 1947 roku uzyskaniem tytułu odpowiadającego polskiemu magisterium.
Wkrótce potem przeniósł się do Londynu, aby kontynuować naukę na prestiżowym University of London. Tym razem zgłębiał klasyczny arabski, a podczas studiów zainteresował się językiem somalijskim. To spotkanie miało zasadniczy wpływ na dalszą karierę Andrzejewskiego.
W 1950 roku wyruszył do brytyjskiego protektoratu Somaliland, gdzie prowadził badania nad językiem somalijskim. Jego zadaniem było opracowanie dla niego ortografii, co było wyzwaniem naukowym o znaczeniu kulturowym. Spędził w Somalii niemal dwa lata, kończąc pracę na początku 1952 roku. Sukces ten zapewnił mu uznanie w środowisku lingwistów i otworzył drogę do pracy akademickiej w Londynie.
Między Afryką a uczelnią
Od momentu rozpoczęcia pracy na uczelni Andrzejewski prowadził życie naprzemiennie w Anglii i w Afryce, co trwało ponad czterdzieści lat. Jego badania nad językami kuszyckimi przyniosły w 1962 roku uzyskanie stopnia doktora. Największą aktywność akademicką wykazywał w latach 1957–1975, kiedy to prowadził wykłady, rozwijał programy nauczania i poszerzał zakres badań o kolejne regiony Czarnego Lądu, zwłaszcza Etiopię i Kenię.
Zwieńczeniem kariery był rok 1980, kiedy Andrzejewski otrzymał tytuł profesora University of London. Już dwa lata później przeszedł na wcześniejszą emeryturę, choć nie zakończyło to jego działalności naukowej. W siódmej dekadzie życia skoncentrował się na badaniach w Somalii i twórczości literackiej, popularyzującej kulturę i język tego kraju.
Za ogromne zasługi w promocji somalijskiej kultury w Wielkiej Brytanii został w 1988 roku odznaczony Gwiazdą Somalii – najwyższym orderem państwowym tego kraju.
Tak jak wcześniej wspomniano, od 1982 roku Andrzejewski skupił się na pracy naukowej i pisarskiej. Nie oznacza to jednak, że wcześniej zaniedbywał swoje działania – jako felietonista publikował zarówno w brytyjskich periodykach naukowych, jak i w polskich czasopismach emigracyjnych, takich jak paryska Kultura czy londyńskie Wiadomości.
Twórczość literacka Andrzejewskiego sięgała dalej. W 1957 roku opublikował arkusz poetycki Na wszelki wypadek, a pojedyncze wiersze pojawiały się także w Wiadomościach. W Somalii profesor był znany pod przydomkami „lemuryjski wędrowiec”, „misjonarz słów” oraz „starszy wszystkich szczepów”.
Profesor Bogumił Andrzejewski zmarł 1 grudnia 1994 roku, pozostawiając po sobie nie tylko dzieło naukowe, ale też literackie i kulturowe, które na zawsze wpłynęło na rozwój współczesnego języka somalijskiego.
Bibliografia:
- Śmieja F., Bogumił Witalis Andrzejewski (1922-1994) – afrykanista i poeta, https://www.cultureave.com/bogumil-witalis-andrzejewski-1922-1994-afrykanista-i-poeta/, [dostęp na 05.12.2025].
- Bogumił Andrzejewski, https://pl.wikipedia.org/wiki/Bogumi%C5%82_Andrzejewski, [dostęp na 05.12.2025].
