Marceli Nencki, urodzony w 1847 r. w niewielkiej wsi Boczki, przeszedł drogę od powstańca styczniowego do światowej sławy naukowca. W młodości musiał opuścić Królestwo Polskie za udział w powstaniu, a jego tułaczka przez Jene, Berlin i Berno zaowocowała imponującą karierą akademicką. W szwajcarskim Bernie, jako zaledwie trzydziestolatek, objął katedrę chemii fizjologicznej, stając się jednym z pionierów dziedziny, którą dziś nazywamy biochemią.
W sercu laboratorium, czyli nauka i pasja
Nencki nie ograniczał się do sal wykładowych. Był nie tylko wybitnym wykładowcą, ale przede wszystkim pasjonatem pracy badawczej. Współpracował z późniejszym noblistą Adolfem von Baeyerem, badał mocznik, hemoglobinę, bakterie i kwasy żółciowe, a jego nazwisko stało się synonimem rzetelności i nowatorstwa. Opracował lek salol (salicylan fenylu), który zyskał popularność w leczeniu zakażeń bakteryjnych. Jego prace (publikowane po polsku, niemiecku, francusku i rosyjsku) wyznaczały kierunki nowoczesnych badań medycznych.
Źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Marceli_Nencki#/media/Plik:Nencki.jpg
Rosyjski etap, a więc naukowe imperium i współpraca z Pawłowem
W 1891 r. Nencki przeniósł się do Petersburga, gdzie kierował laboratoriami nowo powstałego Instytutu Medycyny Doświadczalnej. Współpracował tam z Iwanem Pawłowem, przyszłym laureatem Nagrody Nobla, prowadząc badania nad trawieniem i chemią procesów biologicznych. Mimo doskonałych warunków pracy, Nencki nie czuł się dobrze w Rosji. Brakowało mu wolności intelektualnej i kulturowego zakorzenienia. Jednak pozostał lojalny wobec nauki, kontynuując badania aż do śmierci.
Dzieło życia – spuścizna naukowa i moralna
Marceli Nencki był nie tylko uczonym, ale też erudytą, poliglotą i człowiekiem cenionym za życzliwość i skromność. Znał osiem języków, opublikował 174 prace naukowe i pozostawił po sobie potężny dorobek, który zebrano pośmiertnie w monumentalnym wydaniu „Opera omnia”. Zmarł w 1901 r. na raka żołądka w wieku zaledwie 54 lat, pozostawiając po sobie idee i dorobek naukowy. Jego nazwiskiem nazwano jeden z najważniejszych ośrodków naukowych w Polsce: Instytut Biologii Doświadczalnej PAN w Warszawie.
Polak, który wyprzedził swój czas
Nencki to przykład naukowca, który łączył idealizm z praktyką, a lokalność z uniwersalizmem. W czasach, gdy Polska nie istniała na mapie, on budował zręby przyszłej biochemii. Jego życie pokazuje, że nauka może być formą patriotyzmu. I to takiego nie na sztandarach, ale w pracowniach, laboratoriach i w służbie ludzkości.
